• จุลสาร
  • งานวิจัย
  • หนังสือ

วิถีชีวิตไก่ชนสู่การพนันชนไก่

โดย แม้นวาด กุญชร ณ อยุธยา (บรรณาธิการ)

“ชนไก่” เป็นการละเล่นพื้นบ้านประเภทหนึ่งที่นิยมกันมานานในสังคมเกษตรกรรม เป็นกิจกรรมสันทนาการหนึ่งตามวัฒนธรรม จารีต ความเชื่อที่สร้างความสัมพันธ์ของคนในชุมชน หรือเพื่อการพบปะแลกเปลี่ยนปรับปรุงสายพันธุ์ไก่บ้านให้แข็งแรง ทรหด และมีลีลาการต่อสู้ที่เก่งฉกาจขึ้น

จนเรียกกันว่า “การชนไก่ เป็นส่วนหนึ่งในวิถีของชุมชนไทย” ที่มักนิยมเล่นชนไก่กันหลังฤดูเก็บเกี่ยวพืชผล เช่น ในช่วงสงกรานต์ หรือตามเทศกาลอื่นๆ

เวลาต่อมา การละเล่นพื้นบ้านที่มีอยู่เดิมหลายประเภท ได้ถูกดัดแปลงโดยการนำกระบวนการและกฎเกณฑ์ของการพนันในบ่อนพนันมาประยุกต์ด้วยการดึงส่วนลึกในจิตใจของคนออกมาให้มีความหวัง มีความตื่นเต้นเร้าใจ ซึ่งจะได้มาโดยการเสี่ยงโชคแข่งขัน 

กระทั่งการพนันลักษณะนี้ถูกระบุเป็นสิ่งที่ผิดกฎหมายตาม พระราชบัญญัติการพนัน ปี พ.ศ. 2478 ในมาตรา 4 

ทว่าแม้ประเทศไทยจะมี พระราชบัญญัติการพนัน เพื่อควบคุมการพนันมากว่า 76 ปี แต่กฎหมายที่มีอยู่ก็ไม่สามารถยับยั้งการขยายตัวของการพนันชนไก่ที่นับวันจะเพิ่มขึ้น ไม่ว่าจะเป็นบ่อนในลักษณะถูกกฎหมาย หรือเลี่ยงกฎหมาย

โดยเฉพาะในยุคการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจสังคมเข้าสู่กระแสโลกาภิวัฒน์ ผนวกกับเงื่อนไขปัจจัยของนโยบายรัฐ การละเล่นชนไก่จากการตั้งวงชนไก่เพื่อความสนุกสนานข้างกองไฟหลังเกี่ยวข้าวในฤดูหนาว ได้พัฒนาการโดยเปลี่ยนฐานะจากการละเล่นสู่วงจรการพนันอย่างเต็มรูปแบบ มีเงินเดิมพันเป็นเป้าหมาย และถูกดึงเข้าไปอยู่ในโครงสร้างความสัมพันธ์ของการแสวงหาอำนาจและผลประโยชน์ของคนบางกลุ่ม ไม่ใช่แค่เฉพาะกับชาวบ้านเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงไปถึงผู้มีอำนาจอิทธิพล ทั้งในแวดวงนักการเมือง นักธุรกิจ ข้าราชการ หรือตำรวจ ทำให้การแก้ปัญหาการพนันชนไก่มีความสลับซับซ้อนยิ่งขึ้น

แม้จะเป็นที่แน่ชัดว่า ปัจจุบันค่านิยมของคนไทยบางส่วนได้มีวิถีชีวิตและมีพฤติกรรมเสพติดในการแสวงหาความสุขและบางกลุ่มยึดอาชีพจากการพนันเสี่ยงโชคโดยไม่จำกัดชนชั้นหรือการศึกษา การชนไก่ก็เป็นการพนันประเภทหนึ่งนั้นที่ส่งผลกระทบในทางวัฒนธรรม สังคม และเศรษฐกิจทั้งในระดับครอบครัวและชุมชนโดยรวม 

แต่หากกล่าวถึงการละเล่นชนไก่ที่มีความผูกพันกันมาจนเป็นวิถี วัฒนธรรม ความเชื่อ ที่สัมพันธ์กับภาคการเกษตรมาช้านาน การพนันไก่ชนจึงมีมิติมุมมองอื่นๆ ที่แตกต่างกันในกลุ่มคนแต่ละสาขาอาชีพ เช่น นักสัตวศาสตร์จะมองการชนไก่ในมิติเป็นการพัฒนาสายพันธุ์ ผู้เลี้ยงไก่มองเป็นการสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น และเป็นอาชีพจากช่องทางการหารายได้ใหม่ ส่วนนักอนุรักษ์ต่อต้านการชนไก่เนื่องจากเป็นการทรมานสัตว์ 

ในห้วงที่ผ่านมาการบริหารจัดการหรือการกำกับดูแลเรื่องการชนไก่ จึงมีความคลุมเครือเสมอมาระหว่างคำว่า การส่งเสริม อนุรักษ์ หรือ การปราบปราม

ดังนั้น การศึกษาการพนันไก่ชนในครั้งนี้ จึงเป็นการศึกษาถึงรายละเอียดของกระบวนการและขั้นตอนต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน ทั้งในเรื่องกฎหมาย นโยบาย มาตรการควบคุมการพนันชนไก่ของรัฐ การพนันชนไก่มีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกับผู้คนที่เกี่ยวข้องอย่างไร

รวมทั้งเหตุใดการชนไก่พื้นบ้านถึงพัฒนามาสู่การพนันเต็มรูปแบบ ผลกระทบต่อสังคม ตลอดจนข้อเสนอจากกลุ่มหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการจัดการพนันชนไก่ เพื่อทำความเข้าใจด้วยการหาข้อเท็จจริงจากการพนันชนไก่ในทุกมิติ