• จุลสาร
  • งานวิจัย
  • หนังสือ

เครือข่ายและองค์กรทางสังคมของคาสิโนข้ามแดนระหว่างไทยและกัมพูชาในพื้นที่อีสานล่างและนัยเชิงนโยบาย

โดย กนกวรรณ มะโนรมย์, วัชรี ศรีคำ

รายงานวิจัยเชิงคุณภาพชิ้นนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเครือข่ายและองค์กรทางสังคมของกลุ่มคนที่เล่นคาสิโนในพื้นที่พรมแดนระหว่างไทยและกัมพูชา  บริเวณชายแดนช่องสะงำ อ. ภูสิงห์ จ. ศรีสะเกษ และช่องจอม อ. กาบเชิง จ. สุรินทร์ ผลการศึกษาพบว่า การเดินทางเข้าออก ณ ด่านที่มีคาสิโนข้ามแดนผ่านด่านช่องสะงำและช่องจอมมีจำนวนราว 700,000 คนต่อปีและจำนวนผู้ข้ามไปเล่นเป็นผู้หญิงมากกว่าผู้ชายมาก โดยดูจากข้อมูลการใช้หนังสือเดินทางไทยเข้าประเทศไทยเดือนมิถุนายน 2556  ผู้ชายที่ใช้หนังสือเดินทางไทยมีจำนวน  9,437 คนในขณะที่จำนวนผู้หญิงมีมากถึง 11,298 คน ผู้ทำทัวร์พนันข้ามแดนมีฐานะปานกลางและชนชั้นกลางและเคยมีประสบการณ์เกี่ยวข้องกับการพนันข้ามแดนไม่ทางก็ทางหนึ่งมาก่อน ส่วนกลุ่มผู้เล่นพบว่า เกือบทั้งหมดเป็นวัยกลางคนมีทั้งผู้ที่มีอาชีพหลักของตัวเองและเล่นพนันในคาสิโนเป็นอาชีพหลัก ผู้เล่นพนันไปเล่นที่คาสิโนชายแดนโดยไม่ต้องกังวลเรื่องถูกจับกุมและรู้สึกอับอาย เพราะผู้เล่นส่วนหนึ่งเป็นข้าราชการทั้งทำงานและเกษียณอายุแล้วที่ข้ามไปเล่นในบ่อนต่างประเทศและมีจำนวนไม่มากนักที่เป็นคนแก่ ชาวบ้าน หรือคนวัยทำงานที่ตกงาน

เครือข่ายพนันข้ามแดนก่อตัวขึ้นทั้งแบบตามธรรมชาติ ผ่านระบบเครือญาติและเพื่อนฝูงที่รู้จักคุ้นเคยกันและก่อตัวผ่านการจัดตั้งและการจัดการอย่างเป็นระบบเชิงธุรกิจ นอกจากนี้การศึกษายังพบว่า เครือข่ายทางสังคมของการพนันข้ามแดนมีหกลักษณะได้แก่ (หนึ่ง) เครือข่ายที่มีการจัดการที่ชัดเจนของธุรกิจที่เรียกว่า “การขึ้นทัวร์” (สอง) เครือข่ายญาติพี่น้อง (สาม) เครือข่ายเพื่อนฝูง (สี่) เครือข่ายการเดินทางร่วมกันในฐานะนักท่องเที่ยว (ห้า) เครือข่ายภายในครอบครัวเดียวกัน และ (หก) การเดินทางไปคาสิโนแบบส่วนตัวโดยไม่พึ่งเครือข่าย แต่โดยส่วนใหญ่จะมีลักษณะการจัดการเครือข่ายผ่านธุรกิจการขึ้นทัวร์เป็นหลัก โดยการพนันข้ามชาตินี้ มีการจัดระบบอย่างชัดเจนของผู้กระทำการอันเป็นการสร้างเครือข่ายความสัมพันธ์ที่ทับซ้อนกันระหว่างความสัมพันธ์แบบอุปถัมภ์และความสัมพันธ์เชิงธุรกิจบนฐานผลประโยชน์ระหว่างเจ้าของคาสิโนกับเครือข่ายผู้จัดทัวร์พนัน และกลุ่มนักพนัน ในแง่ผลกระทบที่เกิดจากการพนันข้ามแดนนี้มีทั้งด้านบวกที่การพนันคือรายได้และสามารถทำเป็นอาชีพได้ การเกิดธุรกิจที่เกี่ยวเนื่องกับพนันหลากหลายแบบ ที่สนับสนุนการพัฒนาเศรษฐกิจท้องถิ่น ส่วนผลกระทบด้านลบได้แก่ ความเสี่ยงจากการเป็นหนี้แม่ทัวร์และคนทัวร์ด้วยกันเอง การถูกหักหลัง ความเสี่ยงจากการเดินทางและสุขภาพเป็นต้น 

ประเด็นสำคัญเชิงสังคมวิทยาการพนันข้ามชาติที่พบคือ เครือข่ายทางสังคมของการพนันข้ามแดนมีการขยายตัวและเติบโตขึ้นเรื่อยๆ อันเนื่องมากจากการฉวยใช้ความเป็นพื้นที่ “พิเศษ” ของชายแดนที่เต็มไปด้วยความสลับซับซ้อน มีความเลื่อนไหล หลากหลายและมีข้อยกเว้นหรือเงื่อนไขพิเศษ รวมทั้ง การที่ประเทศหนึ่งมีนโยบายและกฎหมายรองรับว่าคาสิโน หรือการพนันเป็นสิ่งถูกกฎหมาย (Legality) ในขณะที่อีกประเทศหนึ่งกำหนดทั้งโดยนโยบายและกฎหมายว่า การพนันเป็นสิ่งผิดกฎหมาย ดังนั้นมาตรการเชิงนโยบายที่เกี่ยวข้องกับการพนันข้ามชาติ จึงต้องให้ความสำคัญการสร้างความเข้าใจสู่สาธารณะด้านข้อดีและข้อเสียทางเศรษฐกิจของประเทศ รัฐบาลอาจพิจาณานโยบายการพนันตามแนวชายแดนไทยที่ติดกับประเทศเพื่อนบ้าน โดยอาจจะกำหนดให้มีคาสิโนในพื้นที่ชายแดนไทยแบบถูกกฎหมาย แต่ต้องมีกฎระเบียบควบคุมเคร่งครัดทั้งผู้เล่นและพื้นที่ตั้งการพนัน และในอนาคตเมื่อเข้าสู่ประชาคมอาเซียนในปี พ.ศ. 2558 การพนันชายแดนรอบประเทศไทยอาจขยายตัวมากขึ้น เนื่องจากการยกเว้นวีซ่าระหว่างกันของประเทศในกลุ่มอาเซียน ทำให้การข้ามแดนเป็นไปอย่างสะดวกมากขึ้น หากไทยยังมีนโยบายว่า การพนันเป็นเรื่องผิดกฎหมาย ผู้เล่นพนันในประเทศไทยจะเดินทางออกไปเล่นพนันนอกประเทศบริเวณชายแดนเพิ่มขึ้น รัฐบาลต้องกำหนดท่าทีและนโยบายคาสิโนชายแดนให้ชัดเจน