• จุลสาร
  • งานวิจัย
  • หนังสือ

มาตรการทางกฎหมายเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาการพนันในต่างประเทศ

โดย ไพศาล ลิ้มสถิตย์, เชษฐ รัชดาพรรณาธิกุล, จุมพล แดงสกุล

พระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 เป็นกฎหมายพนันที่ใช้บังคับมาเป็นเวลานานเกือบ 80 ปีแล้ว แต่ยังมิได้ปรับปรุงเนื้อหาสาระให้สอดคล้องกับสภาพการณ์ของการเล่นพนันในปัจจุบัน ซึ่งมีลักษณะต่างไปจากเดิมมาก บทบัญญัติในกฎหมายการพนันฉบับนี้หลายเรื่อง ไม่สอดคล้องกับสภาพปัญหาหรือผลกระทบด้านลบที่เกิดจากการพนัน ไม่ว่าจะเป็นการพนันถูกกฎหมายหรือการพนันผิดกฎหมาย รูปแบบหรือวิธีการพนันในปัจจุบัน  ทำให้ปัญหาการพนันผิดกฎหมายมีความรุนแรงมากขึ้น สาเหตุหนึ่งเกิดจากรัฐบาลหรือหน่วยงานของรัฐไม่มีนโยบายหรือยุทธศาสตร์เกี่ยวกับการพนันที่ชัดเจน  หน่วยงานที่มีอำนาจพิจารณาออกใบอนุญาตตามกฎหมายคือ กระทรวงมหาดไทยก็มิได้ปฏิบัติหน้าที่เป็นผู้ควบคุมหรือกำกับดูแลกิจการพนันตามที่ควรจะเป็น เช่น ไม่มีการศึกษาถึงผลกระทบจากการพนันหรือการเสี่ยงโชค โดยเฉพาะผลกระทบด้านลบทางสังคมและเศรษฐกิจที่เกิดจากการพนัน

การศึกษามาตรการทางกฎหมายเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาการพนันในต่างประเทศ 2 ประเทศคือ ประเทศแอฟริกาใต้ และประเทศมาเลเซีย ทำให้ทราบถึงบทบาทหน้าที่ของรัฐบาล หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องในการกำหนดทิศทางหรือนโยบายการพนันของแต่ละประเทศ ที่มีปัจจัยหลายประการ เช่น ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ บริบททางสังคม การมีส่วนร่วมของประชาชน หลักศีลธรรมทางศาสนา หรือผลกระทบทางสังคม  

กรณีศึกษาประเทศแอฟริกาใต้ มีประวัติศาสตร์ของกิจกรรมการพนันเกี่ยวเนื่องกับการใช้แรงงาน การแบ่งแยกสีผิวตั้งแต่ยุคอาณานิคม การศึกษาเรื่องผลกระทบของอุตสาหกรรมพนันอย่างรอบด้าน ก่อนที่ภาครัฐจะมีนโยบายสนับสนุนอุตสาหกรรมการพนัน มีการเสนอกฎหมายการพนันแห่งชาติที่เป็นระบบกำกับดูแลกิจการพนันของรัฐบาลกลาง มีกฎหมายการพนันของเขตปกครองต่าง ๆ แต่ก็ยังมีความเชื่อมโยงกันอยู่ในเรื่องมาตรฐานในการกำกับดูแลการออกใบอนุญาต องค์กรกำกับดูแลกิจการพนันระดับชาติคือ คณะกรรมการการพนันแห่งชาติมีอำนาจหน้าที่กำหนดนโยบายและมาตรฐานในภาพรวม การเสนอให้มีการพนันรูปแบบใหม่ รวมถึงการกำหนดมาตรการทางกฎหมายในการควบคุมหรือกำกับดูแลธุรกิจหรืออุตสาหกรรมพนันอย่างระบบ มีการศึกษาผลกระทบด้านลบที่เกิดจากการพนัน  อย่างไรก็ดี เริ่มพบปัญหาที่เกิดกับผู้เล่นพนันในบ่อนคาสิโนถูกกฎหมาย และยังคงพบปัญหาการพนันผิดกฎหมาย 

กรณีศึกษาประเทศมาเลเซีย ซึ่งเป็นประเทศที่ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม ซึ่งห้ามการเล่นการพนันได้ในทุกรูปแบบ จึงมีอิทธิพลอย่างมากต่อการกำหนดนโยบายและมาตรการควบคุม กำกับดูแลกิจการพนันของภาครัฐรวมถึงเป็นแนวทางปฏิบัติของผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมพนัน  แม้ว่ามาเลเซียจะไม่มีองค์กรกำกับดูแลการพนันระดับชาติเหมือนประเทศแอฟริกาใต้ โดยกฎหมายพนันบัญญัติให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังเป็นผู้รักษาการตามกฎหมาย จุดแข็งที่ควรนำมาพิจารณาปรับใช้กับประเทศไทยคือ สาระสำคัญของกฎหมายพนันฉบับต่าง ๆ ที่มีความทันสมัย แม้ว่ากฎหมายพนันบางฉบับจะบัญญัติไว้นานหลายสิบปี แต่ก็มีการแก้ไขปรับปรุงให้เข้ากับสถานการณ์ปัจจุบันอยู่เสมอ  

 

 ข้อเสนอแนะเกี่ยวกับมาตรการทางกฎหมายเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาการพนันของไทยคือ การเสนอเรื่องการปฏิรูปกฎหมายการพนัน ด้วยการยกเลิกพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 ทั้งฉบับ  และเสนอให้มีกฎหมายพนันฉบับใหม่คือ “ร่างพระราชบัญญัติควบคุมการพนัน พ.ศ. ....”  ที่มีเนื้อหาสาระเกี่ยวกับการกำหนดประเภทการพนัน นิยามศัพท์การพนันที่ชัดเจน  มีการแต่งตั้งคณะกรรมการควบคุมการพนันแห่งชาติที่เป็นหน่วยงานของรัฐที่เป็นอิสระและไม่อยู่ในสังกัดของกระทรวงมหาดไทย คณะกรรมการ ฯ ควรทำหน้าที่เป็นองค์กรควบคุมหรือกำกับดูแลกิจการพนัน มีระบบตรวจสอบธรรมาภิบาลและความเป็นอิสระในระดับหนึ่ง ไม่ถูกแทรกแซงจากกลุ่มผลประโยชน์ทางธุรกิจพนันหรือปัญหาการทุจริตคอร์รัปชั่นในการออกใบอนุญาต 

กฎหมายพนันฉบับใหม่ควรมีมีมาตรการป้องกันผลเสียจากการพนันของประชาชน, มาตรการป้องกันมิให้เด็กและเยาวชนเข้าไปเกี่ยวข้องกับการพนัน, การควบคุมหรือห้ามการโฆษณา การส่งเสริมการขายการพนันประเภทต่าง ๆ ที่มีกลุ่มเป้าหมายเป็นกลุ่มเด็กหรือเยาวชน, ข้อห้ามหรือข้อจำกัดในการให้กู้ยืมเงินเพื่อเล่นพนัน, การคุ้มครองผู้แจ้งเบาะแสเมื่อพบการพนันผิดกฎหมาย, การโอนภาระการพิสูจน์ในชั้นศาลไปยังฝ่ายจำเลยหรือผู้ต้องหาในลักษณะความผิดบางอย่าง, การปรับปรุงบทกำหนดโทษตามกลุ่มผู้กระทำความผิด โดยเน้นการลงโทษกลุ่มเจ้ามือพนันผิดกฎหมายให้มีโทษที่รุนแรงกว่าผู้เล่นพนันผิดกฎหมาย  รวมถึงการใช้มาตรการทางกฎหมายอื่น ๆ ได้แก่ มาตรการอายัดทรัพย์สิน การทำธุรกรรมทางการเงินที่เกี่ยวกับการพนันผิดกฎหมาย รวมถึงกฎหมายป้องกันการฟอกเงินสำหรับเจ้ามือพนันผิดกฎหมาย