• จุลสาร
  • งานวิจัย
  • หนังสือ

การศึกษาพฤติกรรมการพนันของวัยรุ่นในบริบทของสังคมไทยภาคอีสานพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีและมุกดาหาร

โดย สุภาวดี ขุนทองจันทร์

พฤติกรรมการพนันของวัยรุ่นส่งผลกระทบทั้งทางตรงและทางอ้อม รัฐต้องใช้จ่ายงบประมาณจำนวนมาก เพื่อแก้ปัญหาที่มาจากพฤติกรรมการพนันของวัยรุ่น การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อศึกษาบริบทของมิติที่เป็นองค์ประกอบ (ด้านสถานภาพของครอบครัว ด้านเทคโนโลยีการสื่อสาร  ด้านสภาพแวดล้อมสังคมเมืองและสังคมชนบท  ด้านความต้องการหรือมูลเหตุจูงใจ  และด้านค่านิยม ประเพณีและวัฒนธรรม) ที่จะก่อให้เกิดการพนันในกลุ่มวัยรุ่นพื้นที่ภาคอีสานจังหวัดอุบลราชธานีและจังหวัดมุกดาหาร (2) เพื่อศึกษาความเชื่อมโยงจากมิติที่เป็นองค์ประกอบที่นำไปสู่พฤติกรรมการพนันของวัยรุ่นในบริบทพื้นที่ภาคอีสานจังหวัดอุบลราชธานีและจังหวัดมุกดาหาร และ (3) เพื่อศึกษาแนวทางการสกัดกั้นพฤติกรรมการพนันของวัยรุ่นที่เชื่อมโยงไปสู่รูปแบบการพนันและอบายมุขอื่นๆ ในลักษณะที่เป็นมาตรการป้องกัน แก้ไข โดยผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในระดับครอบครัว ชุมชนและสังคม ใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ นำเสนอเป็นกรณีศึกษา โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากวัยรุ่น 5 ราย ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องระดับครอบครัว 5 ราย ระดับชุมชน (ผู้นำชุมชน) 5 ราย และระดับสังคม (เจ้าหน้าที่รัฐ) จำนวน 2 ราย ด้วยการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลคือ แบบสัมภาษณ์ และแบบสังเกตพฤติกรรมของวัยรุ่นตามแบบคัดกรองการติดพนันอย่างง่าย ผลการวิจัยปรากฏดังนี้

    1 ภาพรวมพฤติกรรมการพนันของวัยรุ่นจังหวัดอุบลราชธานีและจังหวัดมุกดาหาร เทียบกับแบบคัดกรองการติดการพนันแบบง่าย เรียงตามลำดับความถี่ของพฤติกรรม 5 ลำดับแรกพบว่า (1) การเล่นการพนันของวัยรุ่นเคยทำให้ชีวิตครอบครัวไม่มีความสุข ร้อยละ 13.69 (2) การพนันทำให้ความสามารถต่างๆ ในตัววัยรุ่นมีประสิทธิภาพน้อยลง ร้อยละ 10.71 (3) หลังจากชนะพนัน วัยรุ่นมีความต้องการอย่างรุนแรงที่จะเล่นอีกครั้งและเอาชนะให้มากขึ้น และวัยรุ่นจะใช้เวลาในการเล่นพนันแต่ละครั้ง 2 ชั่วโมงเป็นอย่างต่ำ ร้อยละ 9.52 (4) วัยรุ่นจะนำเงินจากการพนันไปใช้ในการจับจ่ายใช้สอยอย่างอื่น ร้อยละ 8.92 และ(5) หลังจากเสียพนันวัยรุ่นรู้สึกว่าต้องกลับไปเล่นอีกครั้งอย่างเร็วที่สุดและต้องเอาคืนเงินที่เสียไป และวัยรุ่นเคยยืมเงินคนในครอบครัวเพื่อนำมาเป็นทุนในการเล่นพนัน ร้อยละ 7.74 

    2 มิติที่เป็นองค์ประกอบในการเกิดพฤติกรรมการพนันของวัยรุ่น โดยมีมูลเหตุจูงใจในการเล่นพนันมาจากความต้องการหารายได้เพิ่ม เล่นเพื่อความสนุกสนาน ทำให้ชีวิตเกิดความตื่นเต้น และอยากลองเล่นเพราะเห็นคนอื่นเล่น ซึ่งรวมถึงเพื่อน บุคคลในครอบครัว และคนในชุมชนเล่น มิติทางด้านสภาพแวดล้อมโดยเฉพาะชุมชนที่อาศัยอยู่เป็นแหล่งมั่วสุมการพนัน คนส่วนใหญ่ในชุมชนเล่นพนันหลากหลายชนิด ส่วนปัจจัยสนับสนุนอื่นคือโทรศัพท์มือถือ ซึ่งเป็นเครื่องมือสื่อสารที่สำคัญในการอำนวยความสะดวกในการเล่นพนัน  วัฒนธรรมการเล่นพนันที่มีมาอย่างยาวนานและแฝงอยู่ในกิจกรรมสังคมของชุมชน เป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อวัยรุ่นทั้งในสังคมชนบทและสังคมเมือง ให้มีวิถีปฏิบัติใกล้ชิดกับการพนัน  นอกจากนี้ความพร้อมของระบบสาธารณูปโภค การคมนาคมที่สะดวกสบายช่วยให้เดินทางไปยังสถานที่ที่ให้บริการการพนันได้อย่างง่ายดายและรวดเร็ว

    3 รูปแบบการพนันที่พบเห็นในวัยรุ่นในสังคมชนบทและสังคมเมืองในบริบทพื้นที่อีสานจังหวัดอุบลราชธานี และมุกดาหารได้แก่ ไฮโล ไพ่ ไก่ชน มวย หวย และโบก เหตุผลที่ไฮโล ไพ่ ไก่ชน มวย หวย และโบกเป็นที่นิยมของวัยรุ่นในพื้นที่ภาคอีสานจังหวัดอุบลราชธานีและมุกดาหารเพราะ จำนวนเงินที่ใช้เล่นในแต่ละประเภทเริ่มต้นจากจำนวนน้อย และสามารถเล่นได้บ่อย หาเล่นได้ง่ายรวมทั้งวิธีการเล่นง่าย เมื่อวัยรุ่นติดการพนันแล้วจะเชื่อมโยงไปสู่อบายมุขต่างๆ ได้แก่ ดื่มสุรา สูบบุหรี่ ขโมยของ เกิดเป็นความโลภอยากได้ของคนอื่น นำไปสู่ปัญหายาเสพติด ความรุนแรงในครอบครัวและปัญหาอาชญากรรมอื่นๆ ตามมา

    4 มาตรการการสะกดกั้นพฤติกรรมการพนันของวัยรุ่นจากแนวทางของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องระดับครอบครัว ซึ่งเป็นบุคคลที่วัยรุ่นเห็นตัวอย่างได้ก่อนใคร หากบุคคลในครอบครัวเล่นพนัน โอกาสสูงมากที่วัยรุ่นจะเล่นการพนันด้วย ครอบครัวจึงต้องเป็นแบบอย่างที่ดี ถัดมาระดับชุมชนต้องช่วยกันจัดสภาพแวดล้อมในชุมชนให้ปลอดจากแหล่งการพนันและอบายมุขต่างๆ รวมทั้งสอดส่องแจ้งเบาะแส แหล่งมั่วสุมการพนัน และพฤติกรรมที่เข้าข่ายการพนันให้ชุมชนปลอดการพนัน  ส่วนระดับสังคมต้องรณรงค์ต่อต้านการพนันทุกรูปแบบ สร้างมาตรฐานแนวปฏิบัติที่ดีให้ห่างไกลจากการพนัน จัดสภาพแวดล้อมระดับสังคม โดยการรณรงค์โทษของการพนันผ่านสื่อต่างๆ อย่างต่อเนื่อง 

    โดยสรุป พฤติกรรมการพนันของวัยรุ่น 5 กรณีศึกษาเทียบกับแบบคัดกรองการติดการพนันแบบง่ายสำหรับประเมินผู้เล่นพนันของพนม  เกตมานและเทียบกับแบบสรุประยะของการติดพนันของคณะแพทย์ศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พบว่ากรณีศึกษาทั้ง 5 มีแนวโน้มที่จะมีปัญหาการเล่นการพนัน และเสี่ยงเป็นโรคติดพนันและติดการพนันอยู่ในระยะกลางถึงระยะปลาย ในลักษณะชีวิตครอบครัวเริ่มไม่มีความสุข และไม่สามารถหาเงินมาใช้หนี้ได้ เริ่มที่จะเล่นพนันเพื่อ “ตามเอาคืน” และอยากกลับมาเล่นอีกครั้งให้เร็วที่สุดเพื่อเอาชนะพนันที่เพิ่งเสียไป  ซึ่งการพนันของวัยรุ่น เชื่อมโยงไปสู่อบายมุขอื่นอย่างหลีกเลี่ยง  พฤติกรรมการพนันของวัยรุ่นสอดคล้องกับนักจิตวิทยากลุ่มพฤติกรรมที่เชื่อว่า มนุษย์เกิดมาไม่ดีไม่เลว มนุษย์จะดีเลวขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อม ถ้ามนุษย์อยู่ในสภาพแวดล้อมที่ดีก็จะเป็นคนดี ถ้าอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่ดีก็จะเป็นคนที่ไม่ดี   มนุษย์จึงเป็นผลผลิตของสิ่งแวดล้อม และสอดคล้องกับแนวคิดของนักจิตวิทยากลุ่มปัญญานิยม ที่เชื่อว่ามนุษย์จะดีเลวขึ้นอยู่กับการปรับตัวในสภาพแวดล้อม เพราะมนุษย์เป็นผู้มีสติปัญญา ดังนั้นการจัดสภาพแวดล้อมที่ดีตั้งแต่ระดับครอบครัว ชุมชนและสังคมจะเป็นแนวทางช่วยให้วัยรุ่นห่างไกลจากการพนันหรือลดปัญหาการพนันได้