พนันบอล อำนาจ และความเป็นชาย

โดย วสันต์ ปัญญาแก้ว พงศกร สงวนศักดิ์ จุติพร ทรัพย์ปัญญาญาณ

พนันบอล อำนาจ และความเป็นชาย

ในสังคมยุคโลกาภิวัตน์ ด้านหนึ่งชีวิตคนเรากลายเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนโลกมากขึ้น ทว่าอีกด้านหนึ่งก็ต้องเผชิญกับกิจกรรมจำเจซ้ำซากน่าเบื่อหน่ายจากสินค้าระบบงานบริการที่มุ่งเน้นความเป็นมาตรฐานมากขึ้น การทำงานภายใต้ระบบบริษัท การบริหารงานสมัยใหม่หรือระบบการผลิตแบบโรงงานชีวิต พนักงานบริษัทคนงานในระบบกลับถูกพันธนาการและตกอยู่ภายใต้ภาวะไร้อำนาจมากขึ้น

 ฉะนั้นการที่กลุ่มเป้าหมายของการศึกษาคือ ผู้ชาย โสด อายุระหว่าง 25-40 ปี มีเงินเดือนแต่ก็ไม่สูงมากนัก จะแสวงหากิจกรรมสร้างชีวิตวัฒนธรรมเพื่อทดแทนไม่ให้ตนเองรู้สึกแปลกแยก ไร้ชีวิตความเป็นคนมากไปกว่าจุดที่มนุษย์จะทนต่อไปได้ ผ่านการเล่นพนัน เข้าร้านดื่มกิน สุงสิงกับเพื่อนและผู้หญิงในผับบาร์ จึงอาจกลายเป็นหนทางหนึ่งที่จะช่วยเยียวยารักษาใจพวกเขาได้บ้างเช่นกัน


{#TG11-501.jpg}


        การเล่นพนันบอล ไม่เพียงต้องอาศัยทักษะความสามารถในการวิเคราะห์จัดการ กับข่าวสารมากมายมหาศาลที่ถูกส่งผ่านมาทางสื่อสมัยใหม่ในแต่ละวัน ที่สำคัญ การได้ทำนายทายผลการแข่งขัน ได้ร่วมแชร์ประสบการณ์สังคมต่างๆ ไปกับกลุ่มเพื่อน ในเครือข่ายชุมชนนักพนัน นอกจากจะเป็นการลงทุนที่ท้าทายแล้ว (ดังที่นักพนัน บอลชายส่วนใหญ่แสดงความคิดเห็นว่ามูลเหตุจูงใจที่นำไปสู่การเล่นพนันบอลคือการ ได้ลุ้นและสนุกที่ได้เล่น) การได้เล่นพนันบอล ยังอาจกลายเป็นส่วนหนึ่งของการ ประกอบสร้างความเป็นชาย เป็นกระบวนการที่เอื้อให้นักพนันบอลชายทั้งหลายได้ผลิต ซ้าอำนาจ ความสามารถที่จะกำหนดชะตาชีวิตของตนในสังคมเสี่ยงยุคโลกาภิวัตน์ อีกทั้งการได้เล่นพนันบอล ซึ่งเป็นสิ่งที่ผิดกฎหมาย ยังอาจทำให้สามารถแสวงหาประโยชน์ทางเศรษฐกิจ และยังกลายเป็นสัญลักษณ์ของการได้ท้าทายอำนาจรัฐ อำนาจที่กดบังคับควบคุมชีวิตประจำวันของพวกเขามาอย่างยาวนาน 

ชีวิตของผู้คนในโลกสมัยใหม่ถูกกำหนดด้วยเวลา เมื่อพิจารณากีฬาฟุตบอลใน ฐานะธุรกิจอุตสาหกรรมวัฒนธรรมผลิตสินค้า อุตสาหกรรมฟุตบอลจึงเป็นเสมือนตลาดขนาดใหญ่ที่เชื่อมโยงสังคมไทยกับระบบเศรษฐกิจโลก และในตัวของมันเองก็เป็นพื้นที่ ที่ทำให้เราเห็นการเปลี่ยนแปลงต่างๆ ที่เกิดขึ้นทั้งในสังคมไทยและในสังคมโลก


{#TG11-502.jpg}

มากไปกว่านั้น พนันบอล การเล่นพนันบอล ยังสลับซับซ้อนด้วยเหตุที่ว่าเป็นเรื่องของสื่อและการบริโภคสื่อยุคเสรีนิยมใหม่โดยตรง ผู้เล่นไม่เพียงแต่ต้องติดตามข่าวสารในแวดวงฟุตบอล ทว่าจำนวนมากยังต้องลงทุนและยินดีที่จะลงทุน เช่น การจ่ายค่าบริการอินเตอร์เน็ตรายเดือน การสมัครเป็นสมาชิกโทรทัศน์ระบบบอกรับ (Pay TV)เพื่อที่จะได้ติดตามชมการถ่ายทอดสดผลการแข่งขัน การวิเคราะห์ของกูรู การติดตามแนวโน้มราคาพนันขันต่อ (ผ่านรายการวิเคราะห์เจาะลึก) ที่ไม่ต่างไปจากราคาขึ้นลงของหุ้นในตลาดหลักทรัพย์ ในแง่นี้ระบบและเครือข่ายของการเล่นพนันบอลจึงซับซ้อนพอๆกับระบบตลาดเงินที่ดำเนินไปในระดับข้ามชาติ เราจะไม่สามารถเข้าใจระบบนี้ได้หากยังคงคิดอยู่ในระดับชาติ 

ในบริบทของสังคมเมืองสมัยใหม่ พนันบอลจึงถือเป็นปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรม ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงปฏิบัติการในชีวิตประจำวันของผู้คน กล่าวอีกอย่างหนึ่ง นักพนันหรือผู้ชายที่เล่นพนันบอล นอกจากจำเป็นต้องมีคู่มือ” (หมายถึงสื่อเทคโนโลยีสมัยใหม่และทักษะต่างๆ ที่ใช้ติดตามข่าวสาร) ยังต้องมีเพื่อนหรือกลุ่มก๊วน ไม่ต่างไปจากการเล่นรถของกลุ่มคนรักรถ ยานยนต์ ด้วยเหตุดังนั้น พนันบอลจึงถือเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตสมัยใหม่ เป็นเรื่องของผู้ชายที่ใช้ชีวิตอยู่ในสังคมเมือง อันเป็นสังคมในโลกสมัยใหม่ที่ชีวิตเต็มไปด้วยภาวะเสี่ยงและความไม่มั่นคง เป็นสังคมเสี่ยง (risk society) ที่เน้นความเป็นปัจเจกชน เป็นสังคมที่เต็มไปด้วยแนวโน้ม อำนาจ กระบวนการเชิงสถาบันต่างๆ ที่พยายามรื้อถอนความเป็นชุมชนและตัวตนของผู้คนอยู่ตลอดเวลา

ด้วยเหตุนี้สำหรับกลุ่มผู้ชายที่มีรายได้ระดับกลางจนไปถึงค่อนข้างล่าง พนัน บอล/วัฒนธรรมแฟนบอล จึงกลายเป็น พื้นที่ของผู้ชายเป็นพื้นที่แห่งการประกอบ สร้างและผลิตซํ้า ความเป็นชายได้อย่างลงตัว 

กล่าวอย่างถึงที่สุด พนันบอล ถือเป็นประสบการณ์ร่วมอย่างหนึ่ง ไม่ต่างไป จากการได้เข้าไปชมเชียร์เกมการแข่งขันฟุตบอลในสนามหรือตามผับบาร์ ที่มีเพื่อนฝูง ร่วมดื่มกิน และเชียร์เกมการแข่งขันผ่านจอโทรทัศน์ ไม่มีใครดูเกมการแข่งขัน ฟุตบอลอยู่ในห้องคนเดียวแล้วจะสนุก ในทำนองเดียวกันกับการเล่นพนันบอลที่จะ เล่นได้อย่างสนุกและมีความหมาย (อย่างน้อยสำหรับกลุ่มผู้ชายที่มีรายได้ระดับกลาง และใช้ชีวิตอยู่ในสังคมเมืองใหญ่) จะต้องเล่นกับคนรู้จัก ดูบอลกับเพื่อน ดื่มกินกัน

       ในระดับโครงสร้าง สิ่งที่แฟนบอลนักพนันกลุ่มนี้กำลังพิสูจน์หรือประกอบสร้าง และแสดงออกซึ่งความเป็นชาย จึงอาจหมายถึงตั้งแต่ ความสามารถในการสืบพันธุ์ ความสามารถที่จะกำหนดชะตาชีวิต และการปกป้องดูแลเสรีภาพของตนเอง (และ คนที่รัก) ที่อาจแสดงออกมาผ่านอัตลักษณ์ความเป็นชายที่ดิบเถื่อนและความรุนแรง ทางกายภาพ ในเงื่อนไขเช่นนี้ การเชียร์บอล พนันบอล และดื่มกินกับเพื่อนฝูงในช่วง สุดสัปดาห์หลังเลิกงาน จึงกลายมาเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างพื้นที่ความเป็นชายหรือ การประกอบสร้างชุมชนของผู้ชายในสังคมไทยยุคโลกาภิวัตน์ นั่นเอง