มาตรการทางกฎหมายในการควบคุมการพนันออนไลน์

โดย ปิยอร เปลี่ยนผดุง

มาตรการทางกฎหมายในการควบคุมการพนันออนไลน์

การพนันออนไลน์มีแนวโน้มที่จะเติบโตและได้รับความนิยมมากขึ้น เนื่องจากความไร้ขอบเขต (borderless) และการไม่เปิดเผยตัวตน (anonymity) ของผู้ใช้ อันเป็นลักษณะเฉพาะตัวของโลกอินเทอร์เน็ต เอื้อให้การพนันออนไลน์มีความสะดวกสบายในการเข้าถึงมากกว่าเดิม

การขยายตัวของการพนันออนไลน์ทำให้เกิดความตื่นตัวในหลายด้าน รวมถึงด้านกฎหมายหลายประเทศได้ทบทวนและศึกษามาตรการทางกฎหมายที่สามารถนำมาใช้ในการควบคุมการพนันออนไลน์ ทั้งเพื่อแก้ปัญหาเฉพาะหน้าและเพื่อนำไปใช้ควบคุมการพนันออนไลน์ในอนาคต

ประเทศไทยก็เป็นหนึ่งในประเทศมีความเคลื่อนไหวในการแสวงหามาตรการทางกฎหมายมารองรับปรากฏการณ์การพนันออนไลน์ปัจจุบัน มาตรการทางกฎหมายที่ไทยนำมาใช้รับมือกับการพนันออนไลน์และการพนันประเภทอื่นที่กฎหมายการพนันไม่ได้บัญญัติไว้ คือ การอาศัยความตามมาตรา 4 ทวิแห่งพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 ถือว่าการพนันออนไลน์เป็นการเล่นพนันที่ผิดกฎหมาย และนำเอามาตรการปิดกั้นการเข้าถึง หรือ ‘บล็อก’ เว็บไซต์ที่เปิดให้มีการพนันออนไลน์ โดยถือว่าเข้าข่ายเนื้อหาที่ขัดต่อศีลธรรมอันดี ตามมาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ. การกระทำความผิดทางคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2551

ส่วนการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายเพื่อรับมือกับการพนันออนไลน์นั้น ในร่างพระราชบัญญัติการพนันที่ผ่านการพิจารณาของคณะกรรมการกฤษฎีกาเมื่อ พ.ศ. 2559 ได้เพิ่มบทบัญญัติที่เกี่ยวเนื่องกับการพนันออนไลน์ไว้ในมาตรา 36 โดยบัญญัติให้ การจัดให้มีการเล่นหรือการพนัน “ใช้วิธีการสื่อสารที่ห่างกันโดยระยะทาง หรือส่งข้อความ ผ่านคลื่นความถี่วิทยุ ทางโทรศัพท์หรือผ่านระบบต่างๆ หรือวิธีอื่นใดที่มีลักษณะคล้ายกัน” เป็นความผิด และต้องระวางโทษสองเท่าของอัตราโทษสำหรับการเล่นพนันในสถานที่ปกติ

เห็นได้ว่า มาตรการทางกฎหมายที่นำมาใช้ควบคุมการพนันออนไลน์ตามร่างพระราชบัญญัติการพนันของไทยมุ่งเน้นไปที่การเพิ่มโทษแก่การกระทำที่มีฐานความผิดเดิมอยู่แล้ว และการดำเนินคดีแก่ผู้กระทำความผิดยังต้องอาศัยกฎหมายอื่น โดยเฉพาะ พ.ร.บ. การกระทำความผิดทางคอมพิวเตอร์ ซึ่งอาจกล่าวได้ว่าเป็นการแก้ไขปัญหาที่ปลายทาง คือเป็นการดำเนินการภายหลังจากที่มีการกระทำความผิดตามพระราชบัญญัติการพนันเกิดขึ้นแล้ว

 

{#tg18-img41.jpg}

 

จากการศึกษามาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการพนันออนไลน์ของต่างประเทศ เช่น ในสหราชอาณาจักรและสหรัฐอเมริกา พบว่า กฎหมายของทั้งสองประเทศมีความหลากหลายและไม่ได้มุ่งเน้นไปที่การลงโทษผู้ประกอบกิจการและผู้เล่นการพนันออนไลน์แต่เพียงอย่างเดียว แต่มีการสร้างข้อจำกัดทางกฎหมาย การวางกรอบกิจกรรมการพนันออนไลน์ที่ทำได้อย่างถูกกฎหมาย การวางระบบควบคุมและตรวจสอบการทำกิจกรรมการพนันออนไลน์เอาไว้ครอบคลุมหลายด้าน ตั้งแต่จุดเริ่มต้นของการดำเนินกิจกรรมพนันออนไลน์ไปจนถึงการดำเนินการกับผู้ที่ฝ่าฝืนกฎหมาย ตัวอย่างเช่น

 

พระราชบัญญัติการพนัน ค.ศ. 2005 ของอังกฤษได้ขยายขอบเขตของกฎหมายการพนันให้ครอบคลุมไปถึงการพนันที่เล่นผ่านเทคโนโลยีสารสนเทศหรือการโทรคมนาคมอื่น โดยบัญญัติบทนิยามของการพนันระยะไกล (remote gambling) เอาไว้ในมาตรา 4 ว่าเป็น “การพนันที่บุคคลเข้าร่วมเล่นได้โดยวิธีการทางโทรคมนาคมในระยะไกล” ซึ่งครอบคลุมการพนันผ่านอุปกรณ์หรืออาศัยสื่อโทรคมนาคมทุกประเภท ไม่ว่าจะเป็น (1) อินเทอร์เน็ต (2) โทรศัพท์ (3) โทรทัศน์ หรือ (4) วิทยุ และยังรวมไปถึง (5) เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์อื่น ๆ ที่อำนวยความสะดวกในการสื่อสาร เพื่อเปิดช่องเอาไว้สำหรับกรณีที่มีการพัฒนาสื่ออิเล็กทรอนิกส์หรือเทคโนโลยีโทรคมนาคมอื่น ๆ ในอนาคต

โดยภาพรวม มาตรการทางกฎหมายที่ใช้ในการควบคุมการพนันออนไลน์ของสหราชอาณาจักรมุ่งเน้นไปที่องค์ประกอบในการดำเนินกิจการของผู้ประกอบธุรกิจการพนันออนไลน์อย่างรอบด้าน นับแต่สื่อหรืออุปกรณ์ที่ใช้ในการเล่นพนันออนไลน์ ไปจนถึงการจำกัดพื้นที่ในการให้บริการการพนันออนไลน์ โดยผ่านการกลั่นกรองและการออกใบอนุญาตของคณะกรรมาธิการการพนัน (Gambling Commission) ซึ่งเป็นหน่วยงานผู้มีอำนาจในการพิจารณากิจกรรมการพนันเป็นการเฉพาะ

 

การควบคุมการพนันออนไลน์ของสหรัฐอเมริกา กฎหมายระดับรัฐบาลกลางได้วางมาตรการที่มุ่งเน้นควบคุมการใช้สื่อโทรคมนาคมในการโฆษณาและเผยแพร่ข้อมูลเพื่อเชิญชวนให้มาเล่นพนันออนไลน์ และควบคุมการทำธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับการพนันออนไลน์เป็นหลัก ปรากฏอยู่ในกฎหมายหลัก 2 ฉบับ ได้แก่ Wire Act หรือ Federal Wire Act 1968 และ UIGEA หรือ Unlawful Internet Gambling Enforcement Act 2006

 

{#tg18-img42.jpg}

 

Wire Act คือ กฎหมายควบคุมการใช้สื่อของธุรกิจการพนัน เป็นกฎหมายที่ออกมาเพื่อป้องปรามอาชญากรรม โดยเฉพาะการทำธุรกรรมของกลุ่มองค์กรอาชญากรรม (organized crime) ที่อาจใช้สื่อโทรคมนาคมและการพนันเป็นช่องทางในการส่งเงินหรือทรัพย์สิน และจัดการกับปัญหาการเล่นพนันผ่านระบบโทรคมนาคมระยะไกลในยุคเริ่มแรก คือโทรทัศน์และโทรศัพท์ มีสาระสำคัญว่า การใช้ระบบสื่อสารโทรคมนาคมเป็นสื่อการพนันขันต่อ หรือเพื่อเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับสถานที่ที่จัดให้มีการเล่นการพนันหรือกิจกรรมการพนัน หรือเพื่อใช้ทำธุรกรรมส่งเงินเดิมพันให้แก่ลูกค้า เป็นความผิดตามกฎหมาย แต่มีปัญหาในการตีความว่าจะนำมาปรับใช้กับการพนันออนไลน์ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นมาได้หรือไม่ เพราะกระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ เห็นว่า การพนันออนไลน์ทุกกรณีตกอยู่ในบังคับของกฎหมายนี้ทั้งหมด แต่ศาลสหรัฐฯ เห็นว่า ควรจะหมายความเฉพาะการพนันออนไลน์ที่ทำเป็นธุรกิจเท่านั้น ทำให้ในทางปฏิบัติ Wire Act นำมาใช้บังคับกับการพนันออนไลน์ได้บางกรณีเท่านั้น

 

UIGEA คือ กฎหมายว่าด้วยการพนันทางอินเทอร์เน็ตที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย รัฐสภาสหรัฐฯ ตรากฎหมายนี้มาใช้ควบคุมการพนันทางอินเทอร์เน็ตโดยตรง โดยมุ่งเน้นตัดเส้นทางในการถ่ายเทเงินทุนของธุรกิจการพนัน และลดทอนความสะดวกของการทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ที่เกี่ยวเนื่องกับการพนัน โดยเฉพาะกรณีการเล่นพนันข้ามรัฐหรือข้ามชาติ เช่น ห้ามมิให้ยอมรับชำระเงินที่ได้จากการพนันทางอินเทอร์เน็ต กำหนดโทษปรับหรือจำคุก หรือทั้งจำคุกและปรับ แก่บุคคลที่ยอมรับชำระเงินจากธุรกิจการพนันหรือการเดิมพนัน หรือบุคคลอื่นที่รู้ว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับการพนันทางอินเทอร์เน็ตที่มิชอบด้วยกฎหมาย และให้หน่วยงานรัฐที่มีอำนาจตามกฎหมาย สามารถสั่งปิดหรือบล็อกเว็บไซต์สั่งปิดเว็บไซต์ ที่ทำธุรกรรมทางการเงินที่ละเมิดกฎหมายได้ เป็นต้น

 

โดยภาพรวม มาตรการทางกฎหมายที่นำมาใช้ในการควบคุมการพนันออนไลน์ของสหรัฐอเมริกาที่มี 2 แนวทาง คือ จำกัดการโฆษณาและการเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับการจัดให้มีการเล่นพนันผ่านสื่อโทรคมนาคมและเทคโนโลยีสารสนเทศ และ จำกัดเส้นทางการทำธุรกรรมของผู้ประกอบธุรกิจการพนันออนไลน์กับผู้เล่นพนัน โดยมีวัตถุประสงค์ที่แท้จริงคือ การสร้างอุปสรรคในการดำเนินธุรกิจการพนันออนไลน์ทั้งแก่ผู้เล่นพนันและผู้ที่ทำธุรกิจการพนันออนไลน์ เมื่อไม่ได้รับความสะดวกในการเข้าถึงกิจกรรมการพนันออนไลน์ แรงจูงใจในการเข้าถึงและการดำเนินธุรกิจย่อมลดลง ผลที่ได้จากมาตรการจำกัดการเข้าถึงจึงเป็นการชะลอการเติบโตของกิจกรรมการพนันออนไลน์ไปในตัว

ถึงเวลาที่ประเทศไทยต้องปรับปรุงกฎหมายการพนัน สร้างมาตรการทางกฎหมายควบคุมการพนันออนไลน์ที่มีความรัดกุม รอบด้าน และมีประสิทธิภาพ โดยอาจพิจารณาจากตัวอย่างมาตรการทางกฎหมายที่ใช้ในการควบคุมการพนันออนไลน์ของสหราชอาณาจักรและสหรัฐอเมริกา ซึ่งมีจุดร่วมที่เหมือนกัน คือ การกำหนดนิยามศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับการพนันและกำหนดขอบเขตการบังคับใช้ไว้อย่างชัดเจน ทั้งอุปกรณ์ วิธีการ และบุคคลที่อยู่ภายใต้บังคับของกฎหมาย วัตถุประสงค์หลักของกฎหมายต้องมุ่งเน้นไปที่การสร้างมาตรการป้องกันและตรวจสอบกิจกรรมการพนันออนไลน์ตั้งแต่ต้นทาง ไม่ควรมุ่งเน้นไปที่การดำเนินคดีอาญาเป็นหลัก ดังการบังคับใช้กฎหมายการพนันของไทยในปัจจุบัน